Nowości

      Bestsellery

      Polecamy

      Promocje


      Antykwariat


Historia Polski przez pryzmat teatru


Autorzy artykułów zawartych w publikacji "1968/PRL/TEATR" konfrontują wydarzenia z tytułowego roku z działalnością teatralną. Ukazują reakcję świata kulturalnego na zastaną rzeczywistość. Ponadto zestawiają ze sobą poszczególne wydarzenia (para)teatralne. Oceniają i komentują. Co szczególne, autorzy niejako teatralizują historię - pisze Urszula Motyka w Teatrze dla Was.

 

Podział książki na działy tematyczne znacznie usprawnia odbiór i ogólny pogląd czytelników na wydarzenia tamtego czasu. Książka przedstawia dzieje ważne dla narodu polskiego, dla działaczy teatralnych scena po scenie, akt po akcie. Każdy z badaczy oparł swoją wypowiedź na bogatej kwerendzie i wszechstronnych badaniach sięgających "głębiej" i "dalej". Autorzy w nowatorski sposób zestawiają ze sobą fakty i zdarzenia. Przedstawiają inne spojrzenie na historię, niekiedy ją odmitologizowują. Ukazują także wpływ wydarzeń z lat 60. i 70. XX wieku na dzisiejszy teatr, wpływ polityki na teatralność polską, oraz - co istotne - odwołania do dawnego teatru Swinarskiego. Opierają się na znaczących wypowiedziach świadków historii, na odnalezionych recenzjach i relacjach.

Iwona Kurz wydobywa na światło dzienne fakt samospalenia Ryszarda Siwca na Stadionie Dziesięciolecia w Warszawie. Poszukuje sensu, zadaje pytania. Autorka zestawia ze sobą fakty dwóch PRL-owskich zdarzeń, w których doszukuje się elementów widowiska teatralnego. W precyzyjny sposób kreśli przed czytelnikiem zarys okoliczności towarzyszących tym wydarzeniom. Odwołuje się także do literatury i kina, filmów inspirowanych 1968 rokiem. Wskazuje ponadto na niekiedy zakłamaną czy też zatajoną historię naszego narodu. Mówi o powtarzalności wydarzeń, do której odnosi się także Andrzej Leder, ukazujący przekrój kształtowania się polityki masowej od 1848 roku. Autor zwraca uwagę na trajektorię z lat 1905-1914, powtórzoną w latach 1956-68. Badacz nie stosuje w swym artykule żadnych aluzji do teatru, wspomina jedynie o buncie studentów z 1968 roku oraz o tarciach w relacji swój-obcy, przy czym owym "obcym" jest Żyd. Mówi także o unarodowieniu przez - właśnie - Żyda. Do tego wątku powracać będzie także Agata Adamiecka-Sitek. Grzegorz Niziołek natomiast w swej pracy podkreśla zależności między teatrem a wydarzeniami historycznymi. Ukazuje różne punkty odniesień, sposób patrzenia na teatr i prowadzenia badań teatralnych w kontekście historii narodu. Pisze także o wzajemnej relacji pamięci historycznej i teatru. Co ciekawe, badacz jako jeden z niewielu polemizuje z wynoszeniem na podium teatrów alternatywnych. Wielokrotnie odwołuje się do mickiewiczowskich "lawy" i "skorupy". Stara się ukazać próby "dekonstrukcji metafory narodu-lawy".

Małgorzata Dziewulska odnosi się w swym artykule do muzyki i pieśni zastosowanych w "Dziadach" Dejmka z 1967 roku. Jej praca to prześledzenie recenzji owego spektaklu, ale także odwołanie do wspomnień aktorów, publiczności. Autorka wymienia pieśni zachowane w tych wspomnieniach, które jednak nie zachowały się (czy też nie zostały zapisane) na nagraniach. W sferze muzyki porównuje "Dziady" z innymi spektaklami tegoż reżysera (z zapisami, nagraniami, recenzjami). Wskazuje różnice między tym, co znane szerokiemu gronu odbiorców, a tym, co zostało zachowane jedynie w pamięci świadków. Poszukuje elementów misterium w spektaklu. Jak już wspomniałam, Agata Adamiecka-Sitek podejmuje temat antysemityzmu, ale nie tylko. Zestawia ze sobą dwóch reżyserów - współczesnego nam Frljicia i Swinarskiego (przez pryzmat "Nie-Boskiej komedii" Zygmunta Krasińskiego). Poddaje analizie proces twórczy Frljicia, jego pracę z zespołem. Dodatkowo wskazuje na zależności między pięknem a politycznością w teatrze. Paweł Płoski ukazuje zaś okoliczności powstania "Śmierci porucznika" Sławomira Mrożka. Dzieło to wraz z książką "Siedem polskich grzechów głównych" Zbigniewa Załuskiego wpisuje w szerszy kontekst historyczny. Wskazuje na publikacje rozprawiające się z mitami naszego narodu (także filmy i spektakle). Stawia pytania związane z problemem romantycznych polskich mitów i arcydzieł narodowych. Podejmuje próby ustalenia, kiedy dokładnie mogło dojść do protestu w czasie inscenizacji "Śmierci..." oraz próby opisu organizacji tegoż protestu. Natomiast Daniel Przastek wskazuje na ducha osoby Mieczysława Moczara "Mietka" w Teatrze Klasycznym w Warszawie oraz eref 66 w Krakowie. Przastek sporządza na nowo recenzję spektaklu "Dziś do Ciebie przyjść nie mogę..." oraz wskazuje na powrót do starożytnych mimesis i katharsis. Autor ukazuje dzieje wspomnianych teatrów, a także ich założenia programowe.

Kilka kolejnych artykułów odnosi się do kontrkultury. Katarzyna Fazan podejmuje temat happeningu jako wyrazu zacierania granic, zwłaszcza tych wykonywanych przez Kantora, oraz manifestacji Beresia. Ukazuje z niezwykłą pieczołowitością związek, spór oraz różnice zachodzące między tymi dwoma twórcami. Podnosi przede wszystkim temat ich stosunku do cielesności oraz do jawności politycznej w wypowiedziach artystycznych. Marcin Kościelniak stawia pytanie o związki performansu ze zdarzeniami około politycznymi 1968 roku. Mówi o nagości, która ma symbolizować coś więcej, wpisywać się w konteksty historyczno-kulturowe. Nagość tę zestawia z postępowaniem performatywnych egoistów. W skondensowany sposób ukazuje działania Niemczyka, Kajzara (i jego stosunek do twórczości Grotowskiego) oraz Lupy. Dodatkiem do artykułu jest wywiad Kościelniaka z Krystianem Lupą, który - niekiedy w dość wulgarny sposób - odsłania swoje poglądy, przeszłość, swoją apolityczność. Natomiast Włodzimierz Szturc wskazuje na związki dramatu 1968 roku z poezją lat 60. XX wieku i politycznymi wydarzeniami tego czasu. Ukazuje stosunek artystów do pracy, zwłaszcza zaś podkreśla palenie gazet, przy czym poszukuje znaczenia ognia oraz motywów spajających wspólnotę w roku 1968.

Do wydarzeń z marca 1968 roku odnosi się także Małgorzata Szpakowska, która mówi o tych zdarzeniach jako o przebudzeniu. Podobnie jak Łucja Iwanczewska i Joanna Krakowska odnosi się do roli uniwersytetów w końcu lat 70. Szpakowska wskazuje na postulaty teatrów studenckich oraz sporządza przegląd wybranych spektakli tychże teatrów i nakreśla ich wymowę. Ponadto ukazuje przemiany, które zachodziły w przesłaniu teatrów alternatywnych po kilku latach od marca 1968. Łucja Iwanczewska analizuje zaś wydarzenia marcowe, zastanawiając się nad infantylnością studenckich wystąpień, wychodząc od tekstu Francesco Cataluccio. Autorka wskazuje na wartość symboli i metaforyki w tym czasie oraz podkreśla rolę intelektualistów i ich związek z młodzieżą marcową. Krakowska ukazuje wpływ wydarzeń historycznych na uniwersytety w latach 70. i ich pokłosie (lub jego brak) widoczne w dzisiejszych uniwersytetach. Analizuje performatywność uczelni na przykładzie Karola Modzelewskiego.

W swej pracy Zbigniew Majchrowski bierze na warsztat "Almanach Sceny Polskiej" (1967/68 i 1968/69), przy czym skupia się przede wszystkim na opisie roku 1968 roku. Uzupełnia dzieło o poniektóre kabarety literackie, teatry studenckie, alternatywne, Teatr Cricot 2, Teatr Kalambur, Studencki Teatr Satyryków. Natomiast Diana Poskuta-Włodek z dokładnością ukazuje okoliczności powstania i późniejsze recepcje sztuki Ernesta Brylla "Rzecz listopadowa". Nie ogranicza się do jednego spektaklu, ale wpisuje sztukę w kontekst dziejów polskiego teatru. Wskazuje na działanie cenzury oraz zestawia ze sobą dwa zupełnie skrajne sposoby odbioru "Rzeczy..." - od fenomenu po absolutną negację. Artykułem wieńczącym publikację jest tekst Ewy Łubieniewskiej. Autorka przedstawia - obok różnorodnych recenzji i głosów - swoją własną recenzję "Edypa" i "Wesela" w reżyserii Lidii Zamkow. Tak jak wielu badaczy z niniejszego tomu, stawia pytania i poszukuje na nie odpowiedzi. Ukazuje własne doświadczenia oraz stawia zarzuty wobec recenzentów "Wesela".

Reasumując. Wiele artykułów łączy się ze sobą, przeplata, dotyka z różnych perspektyw tych samych faktów historycznych. Przede wszystkim zaś ukazuje, że nie tylko sławetne "Dziady" w reżyserii Kazimierza Dejmka łączyły się nierozerwalnie z wydarzeniami marca 1968 roku.



Koszyk jest pusty

 






"Mapa teatru publicznego - noty o aktualnej kondycji polskich teatrów...",
Kalina Zalewska

więcej o tej pozycji...

  © Copyright 2005
Instytut Teatralny
im. Zbigniewa Raszewskiego